نام نویسنده : افسانه دهقان چناری، علی رضا صالحی پور
ناشر : سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
تاریخ نشر : دى 1395
عنوان : گزارش رسوب شناسی و ژئوشیمی رسوبی و بازسازی محیط رسوبی هولوسن لاگون قدیمی جویبار(فاز 1)قدیمی
شرح مختصر :
چکیده
دریاچه خزر به عنوان بزرگترین حوضه آبی محصور در خشکی
از زمان پلیوسن میانی به وسیله رشته کوههای قفقاز در غرب،
البرز درجنوب، کپه داغ در جنوب شرق و صحرایی وسیع در بخشهای
شمالی و شرقی احاطه شده است. دریاچه خزر پس از جدا شدن
از آبهای آزاد ، چرخه های متعدد نوسان تراز آب را تجربه
کرده است. در طول ساحل دریای خزر تپه های ماسه ای موجود است
که تماماً منشاء دریایی د اشته و در و اقع رشته ساحلی زیر
آبی قدیمی دریاچه خزر است که با پسروی آب دریا، رسوبات
ناشی از فرسایش امو اج ساحلی تدریجاً از آب خارج گردیده و
با پسروی بیشتر آب دریا رشته ساحلی به صورت تپه ای موازی
با ساحل، ازآب خارج گردید. تراز آب حوضه های آبی عامل
مهمی در روند فعالیت های طبیعی آنها به شمار می آید . حجم و
سطح آب حوضه و شکل سواحل تابعی از تراز آب حوضه است. لذا
جهت شناخت بیشتر این دریاچه و محیطهای اطراف آن لازم است
توجه ویژه ای به نوسانات آن داشته باشیم. این نوسانات،
فرایندهای هوازدگی و سامانه های فرسایشی منطقه را تحت
تاثیر قرار داده و تاثیر آن بر روی رسوبات مشاهده میشود.
تغییرات در رسوبگذاری و شدت فرسایش ناشی از تغییرات شرایط
آب و هوایی منطقه میباشد. علاوه بر نوسان سطح آب دریا،
طوفان های دریایی و یا سونامی نیز سبب افزایش لحظه ای و
ناگهانی سطح آب خواهند شد. بنابراین مطالعه توالی های
رسوبی به علت انعکاس خوب تغییرات تراز آب دریا، همچنین
مطالعه نهشته های رسوبی تالاب ها و دریاچه ها از اهمیت خاصی
برخوردار میباشد. زیرا توالیهای رسوبی تغییرات تراز آب
را در به خوبی انعکاس میدهند. لذا این تحقیق به منظور
روندیابی نوسانات دریای خزر انجام شد. در این تحقیق برای
دستیابی به هدف ذکر شده به تهیه نمونه بصورت دستی و توسط
مغزهگیر Auger اقدام گردید. از مز ایای این گونه نمونهبرداری
این است که میتوان تا عمق 0 1متری از رسوبات نرم مغزه تهیه
نمود و به بررسی رخساره های رسوبی پرداخت. در برداشت های
صحرایی این تحقیق، 5 0 1 نمونه رسوبی برداشت شد، ستون
چینهشناسی برای هر مغزه رسوبی رسم گردید. در نتیجه بررسی
این مغزه ها، چهار محیط رسوبی که شامل رسوبات دشت سیلابی،
کانال رودخانه ای، لاگون و رسوبات ساحلی میباشد. با توجه
به بررسی های انجام شده یک پیشروی را در عمق 8 متری مغزه
رسوبی K دیدیم و سپس پسروی را مشاهده کنیم و بعد از آن
محیط رسوبی تغییر و محیط رودخانه ای و تغییرات آنرا در این
مغزه دیدیم. در بررسی مغزهAL در عمق 5/4 تا 5 متری باتوجه
به رنگ رسوب ، فراوانی بقایای گیاهی ، به همراه فرامینیفر
و استراکودا و همچنین رخساره گلی احتمال وجود لاگون در
این عمق و وجود یک پیشروی در این منطقه را میدهیم. در
قسمت پایینی مغزه Z ابتدا شرایط آب و هوایی مرطوب بوده
ولی بعد خشک شدن هوا و پسروی بیشترآب در عمق 2/8 متری در
رسوبات ژیپس و کانی رسی پالیگورسیت ر ا داریم،رنگ رسوب نیز
قهوه ای با هوازدگی های زرد رنگ میباشد و ما احتمال وجود
یک محیط خشک و احتمالا تبخیری را میدهیم. به طرف بالای مغزه
شرایط آب و هوایی مرطوب شده تا اینکه در حدود عمق 5/4 تا
2 متری با شواهدی که در مغزه های ذکر شده گفتیم باز محیط
لاگون را میبینیم. در مغزه AZ در قسمت پایین این مغزه دشت
سیلابی را داریم زیرا رسوبات ما گلی است ولی صدف فرامینیفر
در آنها مشاهده نشد و قطعات گیاه نیز نداریم و با تغییر
اندازه ذرات تغییر در میزان عناصر نیز داریم ولی در عمق
8/ 2 تا 3/3 متری آثار گیاهی و فرامینیفر )روتالیده( و
گاستروپود با افزایش تعداد استراکودا در نمونه ها مشاهده
میگردد ، با توجه به رنگ رسوب که تیره است و قطعات گیاهی
که تا ابعاد گراول نیز دیده میشوند در این عمق احتمالا یک
پیشروی و محیط لاگونی را داشته ایم. بعد از آن باز پسروی و
یک دشت سیلابی را تشخیص دادیم .
در مغزه L در حدود عمق 3 متری رنگ کلی رسوب طوسی رنگ است
و خردهسنگهای زرد و قهوه ای رنگ که به محیط حملشده، به
همراه صدف استراکود و فرامینیفر روتالیده در رسوبات دیده
میشود در این منطقه، در این عمق یک محیط لاگونی را داشته ایم
و به سمت سطح زمین که پیش میرویم پسروی می بینیم و تغییر
محیط به سمت دشت سیلابی و محیط رودخانه که دارای جریانهای
قویتری بوده است و انرژی بیشتری برای حمل ذرات داشته پس
رسوبات گل ماسه ای را داریم.